Hang C6.1
Hang C6.1

Ngày xưa, loài người sống ở một cái hang rất lớn trong khu vực rừng D’ray Sap (ngày nay các nhà nghiên cứu ký hiệu là hang C6, C6.1). Cuộc sống trôi qua yên ổn thì bỗng nhiên có một trận động đất lớn làm cho cái hang ấy bị sập mọi người ở trong hang chết hết, chỉ còn lại hai đứa trẻ mới lên mười tuổi, con của hai gia đình khác nhau: Đam Ban là trai và Hơ Đan là gái. Hai em thoát chết do đang hái hoa bên dòng suối gần trước cửa hang. Hang bị lấp, không tìm thấy cha mẹ anh em đâu cả, Đam Ban và Hơ Đan khóc lóc thảm thiết rồi dắt nhau đi lang thang trong rừng, hai em dừng lại trước rất nhiều cửa hang nhưng các con vật đều ở chật, các con vật không cho Đam Ban và Hơ Đan lánh nạn. Đêm tối mịt mù, rừng núi hoang vắng, lạnh lùng, hai em dò từng bước để đi, cuối cùng Đam Ban và Hơ Đang đi đến một cái hang khá rộng, trong hang sáng rực lấp lánh muôn vì sao, là nơi ở của hai mẹ con con Dê. Thấy hai em đến, mẹ con Dê ra mời hai em vào ở trong hang, mang ra rất nhiều thức ăn ngon mời hai em cùng ăn. Từ đó hai em Đam Ban và Hơ Đan sống cùng với mẹ con Dê, hàng ngày mẹ con dê vẫn lên núi cao lấy thức ăn, nhặt những viên đá mà ban đêm phát ra ánh sáng lấp lánh như sao về bỏ trong hang. Ngày qua ngày, một hôm mẹ con Dê cõng hai em Đam Ban và Hơ Đan lên ở trên một ngon núi cao. Ở đây họ sống trong một tòa nhà lộng lẫy: Mái nhà bằng kim cương, tường nhà bằng vàng và vô khối của ngon vật lạ. Mẹ con Dê rất quý Đam Ban và Hơ Đan, hai em được ăn ngon mặc đẹp vui chơi suốt ngày.

Thời gian trôi qua, không biết bao nhiêu lần ông mặt trời thức giấc và đi ngủ, Đam Ban và Hơ Đan trở thành người lớn. Đôi bạn lấy nhau và sinh ra nhiều con cháu, con cháu họ lại sinh ra nhiều con, cháu khác. Cứ thế loài người sinh sôi nảy nở rất đông, họ ở chật cả ngọn núi. Mẹ con Dê thì rất yêu quý loài người, Mẹ dê lấy sữa của mình để giúp người nuôi con cháu và còn đi khắp rừng núi để kiếm thức ăn về cho loài người.

Loài người càng ngày càng đông đúc, họ bàn nhau đi khắp mọi nơi để sinh cơ lập nghiệp. Trước ngày chia tay họ đều làm lễ tạ ơn mẹ con Dê. Còn mẹ con Dê thì cho loài người đủ các loại hạt giống, súc vật. Hai mẹ con Dê còn dẫn đường cho họ đến những nơi đất đai rộng lớn, cây cối xanh tươi, sông suối rì rào tươi đẹp. Từ đó loài người đều đều có mặt khắp mọi nơi trên trái đất. Chính vì vậy mà ngày nay hầu hết các dân tộc ở Tây Nguyên và một số dân tộc khác đều nuôi con dê và coi dê như bạn quý của cộng đồng.

Từ truyền thuyết trên, đồng bào M’nông khẳng định rằng: vùng đất cao nguyên Đắk Nông mà họ định cư ngày nay chính là nguồn gốc tổ tiên ông bà xưa kia đã từng khai thiên lập địa. Cũng qua các truyền thuyết này, đồng bào M’nông muốn nhắc nhở con cháu về nguồn gốc, ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình mang hình dáng cái hang mà ông bà tổ tiên đã từng sinh sống, để cùng nhau gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng cho con cháu muôn đời sau.

(Theo lời kể của Y Ting Bkrông, Y Wơn Ê Ban)