“Tiếp lửa” cho nghề dệt truyền thống ở Đắk Nông

Dệt thổ cẩm là một trong những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào các dân tộc thiểu số. Với hơn 40 dân tộc cùng chung sống, nên các sản phẩm thổ cẩm của Đắk Nông cũng phong phú, đa dạng về chủng loại, màu sắc, hoa văn. Trước thực trạng văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số đang dần bị mai một bởi tác động của cuộc sống hiện đại, trong đó có dệt thổ cẩm, ngành chức năng và những người tâm huyết với thổ cẩm ở Đắk Nông đã và đang nỗ lực từng ngày để “tiếp lửa” cho nghề dệt truyền thống này.

Từ những ngôi nhà dài…

Những lúc nông nhàn, trong căn nhà dài ở buôn Nui, xã Tâm Thắng, huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông, bà H’Vai cùng những chị em của mình lại miệt mài bên khung cửi với những tấm thổ cẩm truyền thống của dân tộc. Năm nay đã ngoài 50 tuổi, bà H’Vai không nhớ mình đã làm bạn với chiếc khung cửi này bao nhiêu mùa rẫy. Với những phụ nữ như bà, những công việc như luồn chỉ, đưa thoi không những là niềm yêu thích mà còn là thói quen từ thời thiếu nữ: “Mình biết dệt từ lâu lắm, khi còn nhỏ đã được mẹ và người già trong buôn dạy. Giờ thì thành thói quen rồi, thỉnh thoảng không dệt mình lại thấy nhớ như thiếu vắng một cái gì đó”- bà H’Vai chia sẻ.

Ở buôn Nui, dù những ngôi nhà sàn, nhà dài Ê đê phần lớn đã được thay thế bằng tường xây, ngói đỏ thì nhiều phụ nữ trong buôn vẫn còn giữ được nghề truyền thống này. Khi công việc nương rẫy hoàn tất, chị em trong buôn lại tụ tập và rủ nhau bày khung cửi. 

Như bao buôn làng khác ở Tây Nguyên, sản phẩm thổ cẩm của đồng bào Ê đê ở Buôn Nui như váy, áo, chăn, túi xách thường để trao đổi, sử dụng trong gia đình, buôn làng. Cuộc sống ngày càng hiện đại, lễ hội thưa dần, bà con cũng không còn nhiều dịp sử dụng thổ cẩm nhưng nhiều chị em vẫn tâm huyết, gắn bó và gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc.

Chị H’Din, dù chỉ mới biết dệt chưa bao lâu những vẫn tranh thủ lúc nông nhàn để học từng đừng thoi, mũi chỉ. H’Din tâm sự: “Trước đây mình nghĩ không còn mặc thổ cẩm nữa thì không cần học dệt, nhưng khi nhìn những người già trong buôn dệt vải, mình cũng muốn biết dệt. Tự tay mình dệt nên một chiếc váy, áo mình thấy rất vui”.

Nhiều buôn làng Ê Đê, chị em phụ nữ vẫn còn giữ nghề dệt truyền thống

Đến các bon làng M’nông

Nghệ nhân Thị Bơch,  bon Bù Đách, xã Đắk R’tih, huyện Tuy Đức là một trong những người có tay nghề và tâm huyết với nghề dệt thổ cẩm M’nông. Những tháng mùa mưa, căn nhà của bà luôn rộn ràng tiếng cười nói của những chị em đến đây học dệt. Bà Thị Bơch cũng không đếm được mình đã dệt bao nhiêu tấm thổ cẩm, đã chỉ dạy cho bao nhiêu người, chỉ biết rằng ngày nào ngôi nhà của bà còn bước chân vào ra, còn tiếng lạch cạch quen thuộc của khung cửi, ngày đó bà còn vui vì nghề dệt được tiếp lửa.Bà Thị Bơch cho biết: Ngày xưa phụ nữ M’nông như mình phải học dệt để làm ra chăn, ra áo phục vụ cho gia đình. Bây giờ khác rồi, cái gì cũng có thể mua được nhưng mình thấy vui vì bon mình vẫn còn nhiều người dệt thổ cẩm. Những tấm chăn, chiếc áo này đều do chị em trong bon làm ra để dùng tron các dịp lễ hội, cưới hỏi”

Không chỉ những người già như bà Thị Bơch mới tâm huyết với nghề dệt thổ cẩm này. Ở Bù Đách, nhiều chị em trẻ tuổi vẫn quan tâm đến việc giữ gìn nét văn hóa truyền thống của dân tộc. Năm nay 30  tuổi, Thị Chel được xem là nữ nghệ nhân dệt thổ cẩm trẻ nhất trong bon. Những tấm thổ cẩm chị làm ra luôn được ưa chuộng bởi những đường nét tinh xảo, kết hợp được cả truyền thống pha lẫn nét hiện đại. Dù đầu ra cho sản phẩm thổ cẩm bấp bênh, Thị Chel vẫn không bỏ nghề và nhiệt tình tham gia vào các lớp dạy dệt để hướng dẫn, chỉ dạy cho chị em trong bon. “Mình biết dệt từ năm 18 tuổi. Thổ cẩm được làm thủ công nên giá cao, bà con chỉ mua khi có cưới hỏi, lễ hội. Khi nào có khách đặt, mình sẽ dệt, cũng có khi là tranh thủ dệt lúc rảnh rỗi để không quên nghề”– Thị Chel chia sẻ như vậy khi được hỏi về tâm huyết với nghề.

Nỗ lực giữ nghề

Để dệt được một sản phẩm tốn khá nhiều thời gian, từ khâu chọn chỉ, mắc sợi, lên khung và tạo hoa văn đều đòi hỏi tính kiên trì, tỉ mỉ của người phụ nữ . Chính vì vậy, với đồng bào Tây Nguyên, một thời, những tấm thổ cẩm với đường nét tinh tế, sắc sảo được xem là thước đo sự đảm đang, khéo léo của các cô gái. Cuộc sống hiện đại, không nhiều người trẻ còn mặn mà với đường thoi, mũi sợi. Đứng trước nguy cơ nghề truyền thống này đang dần bị mai một, cùng với hàng chục lớp dạy nghề do các cơ quan chức năng tổ chức, đồng bào Ê đê, M’nông, Mạ ở Đắk Nông cũng ý thức được trách nhiệm phải lưu truyền nghề dệt cho thế hệ sau tại chính gia đình, buôn làng mình.

 Vào những ngày mưa hay những buổi nông nhàn, chị em thường tập trung tại một ngôi nhà nào đó vừa đủ rộng và rủ nhau bày khung cửi, chỉ dạy, hướng dẫn lẫn nhau. Những lớp học dệt thổ cẩm cũng thường xuyên được các nghệ nhân có tay nghề tổ chức để truyền dạy cho lớp trẻ. Hơn ai hết, lớp nghệ nhân lớn tuổi như bà H’Vai, Thị Bơch hiểu rõ, truyền dạy và nhen nhóm tình yêu với thổ cẩm trong lòng lớp trẻ là cách hiệu quả nhất để nét văn hóa này mãi được duy trì.

Trong khi nhiều nơi, theo thời gian, nét văn hóa này dần bị mai một thì ở các buôn làng trên cao nguyên M’nông, nghề dệt thổ cẩm ở đây vẫn đang được tiếp lửa qua các thế hệ, như 1 sợi chỉ đỏ xuyên suốt, nối tiếp nét đẹp văn hóa của quá khứ và hiện tại.

Bà Tôn Thị Ngọc Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông, Trưởng BTC Lễ hội Văn hóa thổ cẩm Việt Nam lần thứ I trả lời phỏng vấn của PTD về những nội dung xung quanh Lễ hội

Bà Tôn Thị Ngọc Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông cho biết: “Lễ hội văn hóa thổ cẩm Việt Nam lần thứ I diễn ra tại thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông không chỉ là dịp để quảng bá, giới thiệu nét đẹp hoa văn thổ cẩm của các dân tộc thiểu số Việt Nam nói chung, Đắk Nông nói riêng mà còn tạo cầu nối giữa nghệ nhân dệt thổ cẩm và các nhà thiết kế. Qua đó, cải tiến, ứng dụng thổ cẩm vào cuộc sống hiện đại, bước đầu giải quyết bài toán tìm đầu ra cho sản phẩm, định hướng một ngành nghề có tổ chức để bà con, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số có thể vươn lên, góp phần phát triển kinh tế – xã hội trên nền bảo tồn những tinh hoa, giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đã được lưu truyền từ ngàn đời”.

 Bài: Phan Trang

Ảnh: Đức Hải

Theo truyenhinhdaknong.vn

Share bài viết:

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on pinterest
Share on telegram

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Địa chỉ

Đường 23/3, p. Nghĩa Trung, TP.Gia Nghĩa,

Tỉnh Đăk Nông.

Liên hệ

Email: geopark@daknong.gov.vn bqlcvdcnl@gmail.com

Phone: (+84) 2613 93 93 93

Share on facebook

2199/QÐ-UBND